Bošnjačka usmena narodna lirika nije u dovoljnoj mjeri poznata našoj široj javnosti, niti je dovoljno sačuvana zbog niza nepovoljnih vremenskih perioda koji su naš narod pogodili u posljednjih 150 i više godina. Dio te usmene narodne lirike su pjesme koje se odnose na brojne ratne pohode u kojima su Bošnjaci učestvovali u osmanskom periodu, neki istraživači ih nazivaju i bošnjačkim vojničkim  pjesmama. Takve pjesme su bilježene već od prve polovine XIX vijeka, ali tek u austrougarskom razdoblju zapisane su najobimnije zbirke usmenih pjesama prikupljenih na području Bosne i Hercegovine, od kojih se mnoge mogu uvrstiti u kategoriju bošnjačke usmenoknjiževne  vojničke lirike.

Ovakve pjesme su u narodu nastajale i u vrijeme I i II svjetskog rata, ali zbog vladajućih režima u doba kraljevine i socijalističke Jugoslavije na ove pjesme se nije blagonaklono gledalo, ili su čak na razne načine potiskivane ili čak zabranjivane. Pa ipak, većina tih pjesama se na neki način održala u narodu, makar samo kroz usmena kazivanja ili izvođenja u najužim krugovima.  

Te pjesme su ostale očuvane kroz kolektivno narodno pamćenje o bitnim događajima iz prošlosti.

Jedna od takvih je pjesma: Tekla Sava niz Beograd sama, koja je skoro zaboravljena u našoj usmenoj narodnoj književnosti. Odnosi se na brojne vojne pohode i borbe oko Beograda u kojima su Bošnjaci učestvovali. Jedna od varijanti te pjesme sačuvana je kao narodna pjesma u izvođenju izvornih muzičkih grupa, naslijeđena od mehtera koji su ovu pjesmu u raznim prilikama (teferiči, pilavi i drugi sobeti):

Tekla Sava, niz Beograd sama

I pron’jela Smaju ranjenoga.

Kol’ko Smajo niza Savu ječi

Kol’ko ječi, sav Beograd zveči.

Gledala ga Ajka sa čardaka,

Gledala ga pa je govorila:

Ja bih svoje ruho pocijepala

Pa bih Smaji rane zavijala…

Pjesma se najvjerovatnije odnosi na učešće Bošnjaka u borbama u vrijeme I srpskog ustanka, kada su poslije širenja tog ustanka bile ugrožene i same granice bosanskog ejaleta. Odlučujuću pobjedu u toku srpskog ustanka Bošnjaci su izvojevali na Ravnju kod Zasavice, nizvodno od ušća Drine u Savu, prema Šapcu. Nakon teških borbi zauzeli su srpski šanac na Zasavici 17. septembra 1813. godine, zatim pada Šabac, da bi petog oktobra 1813. godine Bošnjaci pobjedonosno ušli u Beograd.

I u mnogim drugim bošnjačkim pjesmama pominje se Beograd, što ne čudi ako se zna da je u tom gradu stotinama godina živjelo brojno muslimansko stanovništvo, u velikoj mjeri bošnjačkog etničkog porijekla. Do konačnog protjerivanja muslimana iz Beograda došlo je 1862.godine, mnoge od tih preostalih beogradskih muslimanskih familija našle su svoje utočište u Bosni i naselili se u Orašju, Bosanskom Šamcu, Gradačcu i drugim mjestima. Jedna od tih familija bili su bezi Jahići, čiji su istaknuti članovi dugo godina obavljali dužnost alajbega Smederevskog sandžaka, kako se zvanično zvao Beogradski pašaluk. Naselili su se u Gradačcu, a njihov ogranak Izetbegovići prešli su u Bosanski Šamac, i kasnije dali prvog predsjednika Republike Bosne i Hercegovine Aliju Izetbegovića.  

Komentiraj