Mehmed-beg Kulenović (Kulinović), poznatiji kao Kulin-kapetan, svakako spada u najznačajnije ličnosti bosanske historije s kraja XVIII i početka XIX vijeka. Potiče iz jedne od najrazgranatijih bosanskih begovskih familija, i bio je na čelu jedne od najznačajnijih krajiških kapetanija, čuvene  kapetanije Stara Ostrovica (šire područje oko današnjeg Kulen-Vakufa). Kao nasljedni kapetan Ostrovičke kapetanije pominje se oko 1792. godine.  Kapetanija Stara Ostrovica nastala je nakon Karlovačkog mira 1699. godine i obuhvatala je područje oko gornjeg toka Une, sa sjedištem u Staroj Ostrovici. Stara Ostrovica se nalazila na brijegu iznad lijeve obale Une i Kulen–Vakufa a pominje se u srednjem vijeku kao utvrđeni grad Stara Ostrovica. Kapetanija Stara Ostrovica imala je u svom sastavu gradove: Orašac, Havala, Džisr-Kebir (današnji Kulen-Vakuf) i palanke Čovka i Donji Lapac. Prema predanju  sagradio je kulu i odžak na Prkosima (nešto sjevernije od Kulen-Vakufa), gdje je prenio sjedište kapetanije iz Stare Ostrovice, koja je nakon povlačenja nove granice sa Austrijom bila suviše blizu granice.

Bio je jedan je od najaktivnijih krajiških i bosanskih kapetana u svim vojnim pohodima tog vremena. Učestvovao je u vojnim pohodima nekoliko bosanskih vezira, počev od onog sa Bećir-pašom (Ebu Bekir-paša) na Beograd, s ciljem smirivanja ustanka raje protiv beogradskih dahija, zatim odbrane Višegrada i Užica od srpskih ustanika, čuvanje granice na Drini, do pohoda u ljeto 1806. godine i bitke na Mišaru. Nakon pogibije u bici na Mišaru, u kojoj je zapovijedao lijevim krilom bosanske vojske, na čelu kapetanije zamijenio ga je sin Ahmed-beg. Posljednji ostrovički kapetan bio je njegov unuk Mehmed-beg, koji je umro neposredno pred ukidanje kapetanija (1250. hidžretske odnosno 1834/35. godine).

 

Prema analizama nekih vojnih istoričara bitka na Mišaru nije završena vojničkom pobjedom ni jedne od strana učesnica. Površnom analizom opisa ove bitke u srpskim izvorima uočljivo je koliko su srpski historičari bili pod uticajem guslara i epskih pjesama, koje su nastajale u toku ustanka, ali i kasnije. Prema izjavama učesnika i analizama nekih srpskih vojnih istoričara, ustanici su se uglavnom ograničili na borbu iz utvrđenog šanca, i samo u nekoliko navrata u toku višednevnih borbi usuđivali su se na borbu izvan šanca, svjesni da u otvorenoj borbi nemaju šansi protiv bosanske vojske. Ustanička konjica, predviđena kao rezerva i smještena nedaleko od šanca kod sela Žabar, bila je već prilikom prve ozbiljnije upotrebe na Mišaru brzo razbijena od dobro uvježbane i iskusne konjice bosanskih spahija, predvođene Kulin-kapetanom.

Uspjeh ustanika sastojao se u tome što su se održali na Mišaru, i time zadržali bosansku vojsku upućenu prema opkoljenom Beogradu. Očito je da bosanska vojska više nije bila motivisana da nastavi pohod prema Beogradu. U tome ih je pokolebala i pogibija jednog broja kapetana, uglavnom krajiških, tako da je došlo do povlačenja prema Bosni, često i neorganizovanog, zbog čega je došlo i do značajnih gubitaka. Veći dio vojske ostao je u Šapcu, čak su početkom septembra u dva navrata obnovili napade na Mišarski šanac, ali bez uspjeha.

Kulin-kapetan se isticao junaštvom u svim pohodima u kojima je učestvovao. Tako je bilo i na Mišaru, gdje je na megdanu pobijedio  komandanta srpske konjice vojvodu Luku Lazarevića. Međutim, u pjesmama opjevani i “proslavljeni” srpski vojvoda, pop Luka Lazarević, vjerovatno predosjećajući da na otvorenom megdanu nema šanse protiv čuvenog krajiškog junaka Kulin-kapetana, prije izlaska na megdan postavlja dvojicu iz svoje pratnje da u slučaju nepovoljnog ishoda iz obližnje šume pucaju na Kulin-kapetana. Ovaj poznati krajiški gazija, iako je izašao kao pobjednik na megdanu, mučki je ranjen nakon čega je podlegao ranama, a njegovo tijelo prenijeto je u Bosnu i ukopano u haremu džamije u Janji.

Bošnjački narod nije zaboravio krajiškog gaziju Kulin-kapetana. Narod nije zaboravio njegov doprinos odbrani Bosne, on je bio jedan od onih koji nisu dozvoljavali da srpski ustanici u Bosni nastave zločine koje su učinili prilikom protjerivanja muslimanskog stanovništva iz krajeva istočno od Drine. Kreševljaković je zabilježio da su još krajem XIX vijeka u Čečavi u Krajini bila živa sjećanja na vojni pohod Kulin–kapetana. U Janji i u drugim dijelovima Bosne među Bošnjacima i danas žive predanja i legende o Kulin-kapetanu.  Naročito su u Janji bila danas prisutna predanja o Kulin–kapetanu kao “šehitu” i gaziji, o čemu je pisao i Halid Čemerlić 1939. godine zabilježivši kazivanje starog Mujage Merića iz Janje. Sudbina poznatog krajiškog junaka Kulin-kapetana usko je vezana za ovu pograničnu bosansku kasabu – poginuo je kao vođa bosanske konjice u poznatom boju na Mišaru kod Šapca 13. avgusta 1806. godine, a njegovo tijelo prenijeto je u Janju i ukopano u haremu Atik džamije.

Krajiški gazija Kulin-kapetan zaslužio je da i nove generacije Bošnjaka čuvaju tradiciju o njemu. U okviru tradicionalne kulturne manifestacije Ljetne večeri – Janja 2006, u organizaciji BZK Preporod Bijeljina – Janja, u petak 04.08. 2006. godine  održan je skup: “Značajni događaji iz prošlosti Janje – Kulin kapetan, historija i legenda”. O ličnosti Kulin-kapetana i burnim događajima s početka XIX vijeka,kao i o vojnim operacijama bosanske vojske i odbrani granica Bosne u to vrijeme, kao i o samom boju na Mišaru kod Šapca,  goorili su historičari, publicisti i komandanti Armije Republike Bosne i Hercegovine. Desetak dana kasnije, povodom 200. godine junačke pogibije Kulin-kapetana, delegacija Patriotske lige BiH posjetila je Mišar kod Šapca i proučila fatihu Kulin-kapetanu i drugim mišarskim “šehitima”.

U toku agresije zajedno sa Atik džamijom srpski zločinci porušili su i ograđeni mezar sa Kulin-kapetanovim nišanima u njenom haremu. Prije nekoliko godina zahvalni Krajišnici, na inicijativu Patriotske lige i podršku Islamske zajednice i potomaka, obnovili su mezar Kulin-kapetanov, sa karakterističnim krajiškim nišanom.

(Iz Časopisa za kulturnu historiju Šeherdžik br. 1, Kalesija 2008. g. )

Komentiraj